احیای تاریخ تبریز؛ از خانه‌های قاجاری تا پروژه‌های مدرن شهری

تبریز شهری با تاریخ ۴۰۰۰ ساله است. این شهر ۶۰۰۰ خانه تاریخی دارد. البته این شهر در مقایسه با شهرهای دیگر کمی مهجور مانده است. دست نامهربان روزگار با زمین‌لرزه‌ها و جنگ‌های متعدد، چهره آن را تغییر داد. با این حال، تبریز هنوز هم تاریخ غنی خود را با افتخار به رخ می‌کشد.

به گزارش آذرقلم، قصه‌های شیرین مادربزرگ در کودکی ما را به دنیایی دیگر می‌برد. بعدها کتاب‌ها همدم ما شدند. ما عطر تاریخ را از لابلای همین کتاب‌ها استشمام کردیم. تاریخ، گذشته را در حال و آینده منعکس می‌کند. گذشتگان این آیینه عبرت را برای آیندگان به یادگار گذاشته‌اند.

اهمیت تاریخ در توسعه شهری

امروزه نگاه به تاریخ تغییر کرده است. تاریخ دیگر فقط قصه و نقل نیست. این مقوله یک پتانسیل ارزشمند و سرمایه‌ای هنگفت محسوب می‌شود. تاریخ می‌تواند شهرها را به شهرت و ثروت برساند. بنابراین ما باید تاریخ را جور دیگری بشناسیم.

تبریز همواره در آغوش تاریخ بوده است. هر خشت این شهر روایتی تازه دارد. هر کوی و برزن آن صحنه‌ای از رویدادهای بی‌نظیر است. مردم شهر به اتکای همین تاریخ غنی، محکم و مقاوم شده‌اند. آن‌ها بازی‌های تاریخ را بهتر از هر کسی می‌دانند.

رویکرد جدید شهرداری تبریز

شهرداری تبریز بر اجرای برنامه‌های عمرانی و خدماتی تاکید دارد. اما این نهاد طی سال‌های اخیر رویکرد خود را تغییر داده است. مدیران شهری اقدامات فرهنگی و اجتماعی را نیز در برنامه‌های خود گنجانده‌اند. این برنامه‌ها وجهه‌ای دیگر برای تبریز رقم می‌زنند.

تلفیق نیازهای اجتماعی با نیازهای عمرانی اتفاقی مبارک است. هر پروژه عمرانی باید بعد تاریخی تبریز را هم جلوه‌گر کند. شهرداری تبریز این رویکرد را در پیش گرفته است. یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها، بازسازی و احیای خانه‌های تاریخی است.

نقش ویژه شهرداری منطقه ۸

حسین منیری‌فر، شهردار منطقه ۸ تبریز، بر موقعیت خاص این منطقه تاکید می‌کند. او می‌گوید: «این منطقه در بافت تاریخی و فرهنگی تبریز قرار دارد. ما مسئولیتی ویژه داریم. ما باید این بافت را برای شهروندان و گردشگران آماده کنیم.»

منیری‌فر در توضیح اقدامات خود به خانه‌های تاریخی اشاره می‌کند. او می‌افزاید: «تملک و مرمت این خانه‌ها اهمیت زیادی دارد. شهرداری تبریز این کار را انجام می‌دهد. مردم نیز از این اقدام استقبال کرده‌اند. احیای این خانه‌ها موجب رونق گردشگری می‌شود. گردشگران به تاریخ معاصر ایران علاقه دارند. آن‌ها برای بازدید از این خانه‌ها به تبریز می‌آیند.»

خانه تاریخی کلکته‌چی؛ نگین معماری قاجار

خانه تاریخی کلکته‌چی یکی از نمونه‌های ارزشمند معماری است. این خانه به خاندان مشهور کلکته‌چی تعلق داشت. آن‌ها از تاجران بنام دوره قاجار بودند. این بنا هویت فرهنگی محله‌های قدیمی تبریز را نشان می‌دهد. خانه کلکته‌چی دارای حیاط مرکزی، اتاق‌های سه‌دری و پنج‌دری است. پنجره‌های ارسی و تزئینات گچ‌بری آن نیز بسیار زیبا هستند.

شهردار منطقه ۸ وضعیت قبلی خانه را نامناسب توصیف می‌کند. او می‌گوید: «این خانه به دلیل عدم رسیدگی وضعیت بدی داشت. ما مرمت آن را آغاز کردیم. شهرداری منطقه ۸ با سازمان عمران شهرداری مشارکت کرد. ما اعتباری بالغ بر ۱۰ میلیارد تومان اختصاص دادیم. اکنون این اثر تاریخی به شکلی اساسی بازسازی می‌شود.»

جزئیات مرمت خانه کلکته‌چی

حسین منیری‌فر درباره جزئیات فنی پروژه توضیح می‌دهد. او اظهار می‌کند: «ما فرسودگی دیوارها و ستون‌ها را در نظر گرفتیم. هدف ما احیای دوباره این خانه بود. ما نمای داخلی و بیرونی را مرمت کردیم. جداره‌سازی اتاق‌ها و مقاوم‌سازی ستون‌ها نیز انجام شد. تمام کارها مطابق نقشه سابق خانه پیش رفت.»

شهرداری عملیات سنگفرش حیاط را در فاز نهایی آغاز کرده است. مساحت این کفسازی ۴۰۰ مترمربع است. مجریان طرح از ترکیب آجر کف و سنگ اسپراخون استفاده می‌کنند. شهرداری تاریخی فرهنگی تبریز بناهای دیگری را نیز مرمت کرده است. خانه‌های نیکدل، علی مسیو و موزه استاد شهریار از این جمله‌اند. مرمت عمارت ساعت نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

احیای دروازه‌های بازار و یخچال‌های قدیمی

شهردار منطقه ۸ مرمت بافت‌های تاریخی را بسیار مهم می‌داند. او این بافت‌ها را امانت آیندگان می‌خواند. شهرداری سردرب‌هایی را در نقاط مختلف بازار بزرگ تبریز احداث کرده است. سردرب بازار کفاشان (باشماقچی بازار) و بازار حرمخانه نمونه‌هایی از آن هستند. شهرداری ۱۴ میلیارد ریال برای این کار هزینه کرد. این سازه‌ها تبریز قدیم را در ذهن‌ها تداعی می‌کنند.

یخچال‌های قدیمی نیز بخشی از تاریخ شهر هستند. شهرداری منطقه ۸ این بناها را ترمیم کرده است. منیری‌فر می‌گوید: «ما یخچال صادقیه را با ۳۵۰ میلیون تومان مرمت کردیم. همچنین یخچال یوشاری با هزینه ۹۰۰ میلیون تومان بازسازی شد.»

جداره‌سازی و پیاده‌روهای انسان‌محور

جداره‌سازی در محدوده تاریخی بازار انجام شده است. شهردار منطقه ۸ در این باره می‌گوید: «ما طرح جداره‌سازی را در محدوده‌های گرجی‌لر، جمهوری و تربیت اجرا کردیم.»

منیری‌فر پیاده‌روسازی را نیز در همین راستا می‌داند. او می‌گوید: «ما کفسازی معابر را در حداقل زمان ممکن انجام دادیم. خیابان‌های ۱۷ شهریور، طالقانی و امام خمینی سنگفرش شدند. بلوار چایکنار و کوچه کلکته‌چی نیز در این طرح قرار داشتند. ما می‌خواهیم معابر بافت تاریخی را انسان‌محور کنیم.»

آخرین وضعیت پروژه خانه باقرخان

شهرداری منطقه ۸ تملک خانه باقرخان (سالار ملی) را در دستور کار دارد. این پروژه یکی از مهم‌ترین برنامه‌های منطقه است. شهرداری در ابتدا ۳۸ درصد از قطعات پیرامون خانه را تملک کرد. مسئولان برای ۶۲ درصد باقی‌مانده در حال رایزنی با مالکان هستند.

شهرداری قصد دارد بوستانی به وسعت ۴۵۰۰ مترمربع در آنجا بسازد. این بوستان به نام باقرخان مزین خواهد شد. این مکان به فضایی ارزشمند برای شهروندان تبدیل می‌شود.

منیری‌فر درباره همکاری با سایر نهادها می‌گوید: «ما با اداره کل میراث فرهنگی استان توافق کردیم. شهرداری و میراث فرهنگی قطعات را به صورت ۵۰-۵۰ تملک می‌کنند. عملیات مرمتی نیز با مشارکت هر دو نهاد اجرا می‌شود.»

این اقدامات نشان‌دهنده توجه شهرداری به تاریخ است. تاریخ حتی در تلخ‌ترین حکایت‌هایش شیرین است. این روایت‌ها رشادت‌ها و وطن‌دوستی‌ها را یادآوری می‌کنند. ما افتخاری دیرین را دوباره زنده می‌کنیم.