بیشترین تسهیلات کشور به ثروتمندترین‎‌ها می‌رسد

گزارش سیاستی جدید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی حاکی از نابرابری ساختاری در دستیابی دهک‌های درآمدی به تسهیلات و منابع بانکی است؛ نابرابری‌ای که علاوه بر مؤلفه‌های درآمدی، با عناصر جغرافیایی و جنسیتی نیز در آن دخیل‌اند.

نابرابری ساختاری در دسترسی به تسهیلات بانکی؛ شکاف عمیق میان دهک‌های درآمدی

طبق گزارش سیاستی شماره ۱۶ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نظام بانکی ایران با نوعی نابرابری ساختاری در تخصیص تسهیلات مواجه است؛ نابرابری‌ای که موجب تمرکز منابع بانکی در دهک‌های بالای درآمدی و محرومیت گسترده اقشار کم‌درآمد شده است.

سهم نابرابر دهک‌ها از وام بانکی

بر اساس داده‌های مرکز رفاه ایرانیان، در بازه زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱،

سه دهک اول درآمدی در مجموع به اندازه یک دهک دهم از تسهیلات بانکی بهره‌مند شده‌اند.

در سال ۱۴۰۱:

دهک دهم درآمدی ۳۳ درصد از ارزش کل وام‌های اعطایی را دریافت کرده است
سهم مجموع سه دهک اول کمتر از ۱۰ درصد بوده است

این آمار نشان می‌دهد که نابرابری تنها در تعداد وام‌گیرندگان خلاصه نمی‌شود، بلکه ارزش واقعی تسهیلات نیز به‌شدت به نفع دهک‌های بالا توزیع شده است.

تسهیلات بالای ۳۰۰ میلیون تومان؛ شکاف ۳۳۷ برابری

بررسی وام‌های بالای ۳۰۰ میلیون تومان تصویر نابرابری را عمیق‌تر می‌کند:

در سال ۱۴۰۱، حدود ۲۹۰ هزار نفر از دهک دهم چنین وام‌هایی دریافت کرده‌اند
این رقم معادل ۴۸ درصد کل دریافت‌کنندگان این نوع تسهیلات است
در مقابل، تنها ۸۶۰ نفر از دهک اول به این وام‌ها دسترسی داشته‌اند

به بیان ساده، دسترسی دهک دهم به وام‌های کلان، ۳۳۷ برابر دهک اول بوده است.

میانگین وام دریافتی خانوارها

میانگین تسهیلات دریافتی در سال ۱۴۰۱ نیز شکاف درآمدی را تأیید می‌کند:

دهک دهم: ۲۵۰ میلیون تومان
دهک اول: ۵۵ میلیون تومان
دهک دوم و سوم: حدود ۶۱ میلیون تومان

این اختلاف نشان می‌دهد که حتی در صورت دریافت وام، قدرت واقعی تسهیلات برای دهک‌های پایین بسیار محدود است.

یک میلیون خانوار بدون وام در ۱۰ سال گذشته

مطابق گزارش وزارت تعاون:

از ۲.۵ میلیون خانوار تحت پوشش کمیته امداد
بیش از یک میلیون خانوار در یک دهه گذشته هیچ‌گونه تسهیلات بانکی دریافت نکرده‌اند

همچنین:

۷۲ درصد کارکنان بانک‌ها در سال ۱۴۰۱ وام دریافت کرده‌اند
این رقم برای زنان سرپرست خانوار تنها ۱۶ درصد
و برای مددجویان کمیته امداد ۱۹ درصد بوده است

این آمار، نابرابری را از سطح درآمدی به سطح شغلی و نهادی گسترش می‌دهد.

نابرابری جغرافیایی در توزیع تسهیلات بانکی

نابرابری تنها به دهک‌ها محدود نیست؛ جغرافیا نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

طبق داده‌های پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان:

بیش از ۲۰ درصد خانوارهای سیستان و بلوچستان

در دهه گذشته هیچ وامی دریافت نکرده‌اند

بر اساس آمار بانک مرکزی (آبان ۱۴۰۴):

سهم استان‌هایی مانند
- ایلام: ۰.۳۹٪
- کهگیلویه و بویراحمد: ۰.۳۹٪
- سیستان و بلوچستان: ۰.۶۳٪
- کردستان: ۰.۶۶٪
در مقایسه با استان‌هایی چون
- اصفهان: ۳.۹۳٪
- خراسان رضوی: ۳.۳۷٪